نسیم محمدی
روتراوت سوزانه (زوزانه) برنر، متولد 26 آگوست 1948 در اشتوتگارت آلمان، طراح، نویسنده و تصویرگر کتابهای کودک است. وی از سال 1969 تا 1971، در دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیانس مونیخ، در رشتهی علوم روزنامهنگاری و تاریخ تئاتر تحصیل کرد و سپس تا سال 1975، در دانشگاه علوم کاربردی مونیخ طراحی گرافیک خواند. از سال 1975 تا 1977، در زمینهی تبلیغات مشغول به کار شد. سپس از سال 1977 تا 1988، در مقام تصویرگر، طراح کتاب و نویسندهی مستقل در مونیخ و از 1988 تا 2003، در هایدلبرگ فعالیت کرد. او عمدتاً به طراحی تصویرگری و جلد کتابها پرداخته و از سال ۱۹۹۴ به تدریج کتابهایی با متنها و داستانهای خود نیز منتشر کرده است.وی از سال 2003، به عنوان هنرمندی مستقل در مونیخ زندگی میکند.
برنر یکی از مشهورترین تصویرگران و طراحان کتاب معاصر در آلمان است. بیش از چهل سال است که روتراوت سوزانه برنر به عنوان تصویرگر و طراح کتاب فعالیت میکند و بیش از هشتاد کتاب منتشر کرده و نزدیک به هشتصد جلد کتاب طراحی کرده است.او در خانوادهای که به کتاب علاقه داشت بزرگ شد؛ پدرش ناشر بود. شولز از زبان برنردرباره دوران کودکیاش میگوید:
«در دوران کودکیام به خوبی سرشار بودم و هنوز هم از آن بهره میبرم. من در روستا بزرگ شدم و محیط طبیعی به من فرصتهای زیادی برای تنها بودن و آزادی داد. کودکان امروز اغلب با سختی بیشتری مواجه هستند. هرچند که راحتیهای مادی بیشتری دارند، اما زندگیشان اغلب به قدری شلوغ است که فرصتی برای رشد آزادانه بر اساس خودشان ندارند.»
برنر به عنوان یک هنرمند گرافیک و تصویرگر آزادکار فعالیت خود را آغاز کرد و تمام وقت خود را به ترویج کتابها اختصاص داد. و چه راهی بهتر برای تبلیغ یک کتاب از طریق جلد آن؟ در طول تولید “جلدهای” سفارشی برای چند صد کتاب، برنر استانداردهای جدیدی برای کیفیت طراحی کتاب تعیین کرد. و البته، او هر کتابی را که روی آن کار میکرد، میخواند تا حق آن را ادا کند. بسته به نوع و شخصیت اثر، او اغلب با تکنیکهای متفاوتی آزمایش میکرد، از گچ پاستل گرفته تا کلاژ. به خاطر این فداکاری خاص، کار او در آغاز دوران حرفهایاش با جایزه معتبر طراحی کتاب سلستینو پیاتی مورد تقدیر قرار گرفت. به تدریج، پروژههای بیشتری به او محول شد. در ابتدا، او هر چیزی که به او میرسید را تصویرگری میکرد، از کتابهای باغبانی گرفته تا کتابهای آشپزی، اما به زودی مشخص شد که تمرکز او بر روی کتابهای کودکان و نوجوانان خواهد بود. و او شروع به توسعه سبکی کرد که ناشر هانس-یواخیم گلبرگ آن را «سبک برنر» نامیده است.
برنربا تصاویرش، به ایدههای نویسندگان مختلفی مانند ویتا آندرسن، ایتالو کالوینو، هانس ماگنوس انزنزبرگر، لوئیجی مالربا، گودران مِبز، بارت مویارت، فریتس میهلنوِگ، یورگ شوبیگر یا تون تلگن را غنی و گسترش داده است، همچنین کتابهایی با متنهای خود را نیز تصویرگری کرده است. آثار برنر از کتابهای تصویری مقوایی تا داستانهای کمیک، کتابهای آهنگ، مجموعههای شعر و حتی برخی کلاسیکهای معروف را شامل میشود. تنوع سبک و فرم در آثار برنر بسیار زیاد و مهارت دقیق او بسیار چشمگیر است.
او تصویرگری است که آثارش از استانداردهای بصری و مفهومی بالایی برخوردارند، تصویرگری که مخاطبان غالباً خردسال خود را به شدت جدی میگیرد.
برنر ملهم از سنت تصویرگری آلمان توانسته در آثارش به سبکی شخصی دست یابد، سبکی که به راحتی قابل شناسایی است.تصاویر او کودکانه و صمیمی هستند و به دلیل ریزهکاریهای بسیار کودک را مدتها درگیر خود میکنند. دنیای تصاویر او دنیای اعجاب و کشف و شهود است؛ دنیایی مملو از حرکت، فرم، تخیل و زیبایی. ارتباط میان نوشتار و تصاویر در کتابهای بِرنِر تنگاتنگ است، ارتباطی که درک کامل هر یک بدون دیگری میسر نمیشود.برای او کلمات ارزش بالایی دارند و در به تصویر کشیدن آنها دقت بالایی به خرج میدهد. تصاویر خلاق، ساده، روایتگر و نزدیک به دنیای ذهنی کودکان از ویژگیهای بارز آثار بِرنِر هستند.
برنر یک تصویرگر پرکار است که بیش از 80 کتاب کودک را تصویرگری کرده است، برخی از آنها را نیز نوشته و حدود 800 جلد کتاب را طراحی کرده است. سبک تصویرگری برنر ترکیبی از چندین تکنیک و ماده مختلف است. خطوط ظریف قلم و جوهر، عنصر ثابت او هستند، اما او همچنین از قلمموها برای پخش رنگها، برشهای لینو و مهر استفاده میکند. او همچنین از تکنیک نادر چاپ صفحه صاف استفاده کرده است که در آن به طور مستقیم بر روی فیلم میکشد تا اصل کار تنها پس از چاپ تولید شود. گاهی اوقات او مرزهای یک تصویر را اغراقآمیز میکند تا صفحهای تصویری شکل بگیرد، اما بیشتر اوقات شخصیتهای او تنها با کمترین نشانههایی از محیط اطراف ظاهر میشوند. این پسزمینههای به آرامی مشخص شده ممکن است کج باشند یا پرسپکتیو به گونهای تحریف شود که احساس شود شخصیتها در حال حرکت هستند. شخصیتهای او میرقصند، خانهها معلقاند، و کل جهان در حرکت است. تصویرگریهای برنر معمولاً شامل مجموعهای از تصاویر کوچک است که کودک را تشویق میکند تا متوقف شود و جزئیات را جستجو کند.
مجموعه کتابهای «خرگوش کوچولو» و پنج کتاب تمامتصویری او («بهار»، «تابستان»، «پاییز»، «زمستان»، «شب» که اتفاقات آنها در شهر خیالی ویملینگن رخ میدهد) بسیار مشهورند. ویژگی خاص کتابهای برنر این است که شامل اشیای پنهان زیادی است که کودک خردسال باید آنها را پیدا کند. بدین ترتیب، برنر سعی دارد به مشکلی که آن را یک مشکل عمده در آموزش کودکان میداند، بپردازد: عدم توجه به مهارتهای خواندن تصویر. همانطور که او توضیح میدهد: «تصویر نماد کودک وحشی کوچک است، کودکی که هنوز نمیتواند بخواند. و بنابراین برای اینکه هر چه زودتر این وضعیت را پشت سر بگذارد، خواندن تصاویر نه تنها پرورش داده نمیشود بلکه حتی از کودکان دور شده است. در ذهن آنها کوبیده میشود که متن همه چیز است و پایان همه چیز.» و همچنین شخصیتهای گوناگون درآثارآنها بارها و بارها تکرار میشوند و از جلد قبلی وارد جلد بعدی میشوند؛ برای مثال، پسری که در جلد اول کتاب مهدکودک میرفت، در جلد بعدی بزرگتر شده است و به مدرسه میرود، یا زن بارداری که در جلد اول کتاب آمده است، در جلد بعدی با کالسکهی بچه نمایان میشود. برنریکی از بنیانگذاران بنیاد تصویرسازی در ترویسدورف است. در سال 2022، برنر به همراه کریستوف ریگر و کریستن ویندرلیخ عضو هیئت داوران جایزهی ادبیات جوانان آلمان شد. بخش عمدهای از کارهای برنر تصویرگری متون دیگران از جمله سیلویا پلات، گودران مِبز، بارت مویارت و یورگ شوبیگر است. او همچنین مجموعههایی از شعرها را تصویرگری کرده است، مانند «تاریک بود، ماه روشن بود» که تصاویر او پیوند دهندهای است که شعرهای شاعران بسیار متفاوت را به هم متصل میکند. او همچنین متون خود را نوشته است، مانند «داستانهای کارلچن» و همچنین کتابهای الفبا و بازگویی داستانهای پریان.
از جمله کتابهای برنر که به زبان فارسی ترجمه شدهاند، میتوان عناوین زیر را نا م برد:«خرگوش کوچولو و گروه کلاهبهسرها»، «خواهری برای خرگوش کوچولو»، «شببخیر خرگوش کوچولو»، «صبحبخیر خرگوش کوچولو»، « کالی و مامان و بابا» و «باز هم کالی و مامان و بابا».کتاب «کالی و مامان و بابا» داستانهایی دربارهی خرگوش کوچولویی به نام کالی را روایت میکند که با مادر و پدرش زندگی میکند. هر داستان روایت ماجرایی است که میان کالی یا پدر و مادرش اتفاق میافتد. ماجراهای سادهای که هر کودکی با آن مواجه میشود. کالی فکر میکند، عمل میکند و تجربه میکند، او گاهی عصبانی میشود، فریاد میزند اما در آخر خودش میفهمد که باید برای حل مشکلاش چهکاری انجام دهد. داستانهای این کتاب به صورت غیر مستقیم مهارت حل مساله را به کودک میآموزد.پدران و مادران نیز میآموزند که علاوه بر حمایتهای لازم از کودک، فرصت تصمیمگیری و تجربه کردن را به کودک بدهند.در هر داستان پدر و مادر اجازه میدهند تا کالی مشکلاتش را به روش خودش حل کند. آنها به کالی کمک میکنند و پیشنهاد میدهد اما از اجباراجتناب میکنند و به تصمیمهای او احترام می گذارند.
درسال 2007، برنر با وجود آنکه سود مالی زیادی را از دست میداد، تصمیم گرفت کتابهای تمامتصویریاش را در ایالات متحده منتشر نکند و با این اقدام توجه زیادی را به خود جلب کرد. دلیل این تصمیم آن بود که از وی درخواست شده بود از نمایش برهنگی در کتابهایش خودداری کند؛ در آن زمان، نظرات گوناگونی دربارهی برهنگی در ایالات متحده وجود داشت. اما به نظر برنر به تصویر کشیدن برهنگی، بیان آزادی هنری است که نباید تابع احتیاط باشد. سرانجام این مجموعهکتاب را ناشری آمریکایی به نام کرونیکل بدون سانسور در پاییز 2008 منتشر کرد.
برنرجوایز متعددی را دریافت کرده است، از جمله جایزه ادبیات جوانان آلمان برای آثار کاملش و به دلیل مشارکتش به عنوان تصویرگر کودکان، فینالیست دوسالانه، جایزه بینالمللی هانس کریستین اندرسن در سالهای 2002، 2004 و 2014 شد و در سال 2016 برنده آن شد.
